एक सय १२ पटक रक्तदान

Arjun Mainali_2070 Bhadra 22_2013 Sep 07तिम्रो रक्तदान गर्ने उमेर अझै भएको छैन होला । रक्तदान गर्न सामान्यतः १८ वर्ष पुगेको हुनुपर्छ । त्यसो नभए, करिब ५० किलोग्राम (१ सय १० पाउन्ड) तौल साथै केटा भए ५ फिट र केटी भए ५ फिट ६ इन्च अग्लो हुनुपर्छ । रक्तदान गर्न जाँदा यस्ता आधारका साथै ब्लड-प्रेसर, रोग आदि लागे/नलागेको पनि हेरिन्छ ।
अब भन त मैले यस्ता जाँच कतिपटक गरें होला ? किनभने मैले अहिलेसम्म १ सय १२ पटक रक्तदान गरिसकेँ । मैले सन् १९८७ मा पहिलोपटक नेपालमा रक्तदान गरेको थिएँ । अस्ति मात्र १ सय १२ औं पटक अमेरिकामा गरें । म नेपालको काभ्रेपलाञ्चोकको सिपालीमा जन्मेको हुँ । अहिले अमेरिकाको न्युयोर्कमा बस्छु । Read More »

अमेरिकासँग हात मिलाउने मान्छे

Child Memories of Dr Shankar Prasad Sharma, Nepalese Ambassador to the USA

Child Memories of Dr Shankar Prasad Sharma, Nepalese Ambassador to the USA

हामी एक अर्काको साथी भएजस्तै एउटा देश र अर्को देश साथी हुन्छन् । त्यसलाई मित्र राष्ट्र भन्ने गरिन्छ । एक देशले अर्को देशलाई सहयोग गर्छन् । तर साथी बनेका देश कसरी हात मिलाउँदा होलान् ? कसरी गफ गर्दा होलान् ? फोनमा कसरी कुराकानी गर्दा होलान् ?
देशहरू आपसमा कुरा गर्न सक्दैनन् । कुरा गर्न, फोन गर्न, हात मिलाउन मान्छे पठाउँछन् । यसरी एउटा देशले उसको मित्र राष्ट्रमा पठाएको मान्छेलाई ‘राजदूत’ भनिन्छ । कोही अर्को राष्ट्रमा बस्ने गरी राजदूत भएर जान्छन् त कोही प्रतिनिधि मात्र हुन्छन् । प्रतिनिधि कहिलेकाहीं त्यहाँ जान्छन् । Read More »

ओल्गा मुर्रे सानो छँदा

सबैकी छुल्याहा

ओल्गा मुर्रे नेपाली बालबालिकालाई माया गर्ने अमेरिकी हुनुहुन्छ । उहाँलाई ‘ओल्गा दिदी’, ‘ओल्गा ममी’ भनेर चिनिन्छ । उहाँले ‘नेपाल युथ अपर्च्युनिटी फाउन्डेसन’को स्थापना गर्नुभएको छ । उहाँ संस्थाको अध्यक्ष हुनुहुन्छ । फाउन्डेसनले बालबालिका र युवाका लागि काम गर्दै आएको छ । ओल्गा सन् १९२५ जुन १ मा रोमानियाको ट्रान्सिलभानियामा जन्मनुभएको हो । ओल्गाका पिताको नाम जोसेफ र माता माटिल्डा हो । उहाँले कोलम्बिया विश्वविद्यालय (सन् १९४९) मा राजनीतिकशास्त्र पढ्नु भयो । जर्ज वासिंगटन विश्वविद्यालयको ल स्कुल (सन् १९५४) बाट कानुनमा स्नातक (बिएल) गर्नुभयो । उक्त स्कुल पढ्ने थोरै छात्रा थिए । त्यसबेला महिलालाई वकिल हुन गाह्रो थियो । उहाँ क्यालिफोर्निया राज्यको सर्वोच्च अदालत पुग्नुभयो । उहाँलाई प्रधानन्यायाधीश फिल गिब्सनले अनुसन्धान गर्ने वकिलको काम दिनुभयो । उहाँले मानवअधिकार, महिलाअधिकार र वातावरण संरक्षणबारे महत्वपूर्ण फैसलामा सहयोग गर्नुभयो । उहाँ सन् १९८४ मा पहिलोपटक नेपाल जानुभयो । पोखराबाट घुम्दै सिकलेसको पुग्नुभयो । सन् १९८५ र १९८७ मा फेरि नेपाल जानुभयो । बालबालिकाको अवस्था नराम्रो देख्नुभयो । सन् १९९० मा उहाँले फाउन्डेसनको स्थापना गर्नुभयो । अहिले उक्त फाउन्डेसनलाई ‘नेपाल युथ फाउन्डेसन’ मात्र भनिन्छ । ३७ वर्ष अदालतको सेवा गर्नुभयो । उमेर पुगेर सन् १९९२ मा काम छाड्नुभयो । उहाँले पश्चिम नेपालका कमलरी मुक्तिका लागि काम गर्नुभएको छ । ओल्गाले सन् २००१ पछि धेरै सम्मान पाउनुभएको छ । धेरै देश घुम्नुभएको छ । ओल्गा ६/६ महिना नेपाल र अमेरिका बस्नुहुन्छ । यसपटक ओल्गाका बाल्यसम्झना :

कुलचन्द्र गौतम सानो छँदा

हँसिला बालकवि

कुलचन्द्र गौतम विश्वभरका बालबालिकाको हितमा काम गर्ने नेपाली हुनुहुन्छ । उहाँले लामो समय संयुक्त राष्ट्रसंघमा काम गर्नुभएको छ । राष्ट्रसंघमा सबैभन्दा माथिल्लो ओहदामा पुग्ने उहाँ एक नेपाली पनि हुनुहुन्छ । उहाँको जन्म गुल्मी जिल्लाको अमरपुर गाउँमा २००६ साल मंसिर ६ गते (सन् १९४९) भएको हो । उहाँका पिताको नाम ओमप्रसाद र माताको नाम हिमा गौतम हो । उहाँ पहिलो सन्तान हो । उहाँहरू ३ भाइ र ४ बहिनी जन्मनु भएको हो । स्कुलको पढाई सकेपछि सिधा सम्पर्कबाट अमेरिका पढ्न जान खोज्दा उहाँले पासपोर्ट पाउनु भएन । एक वर्ष काठमाडौं बस्नुपर्‍यो । त्यो बेला उहाँले काठमाडौंको त्रिचन्द्र कलेजमा पनि पढ्नुभयो । पढाई खर्च जुटाउन अमेरिकी सहयोग नियोग (युएसएआइडी) का विभिन्न सामग्री अनुवाद गर्नुभयो । एक वर्षपछि सहसचिव दीर्घराज कोइरालाको मद्दतले उहाँ अमेरिका आउन पाउनु भयो । सन् १९६८ सेप्टेम्बरमा अमेरिकाको न्यू ह्याम्सर राज्यको डार्मोथ कलेजमा आएर पढ्नुभयो । त्यहाँ पढ्न आइपुग्ने उहाँ पहिलो नेपाली विद्यार्थी हुनुहुन्थ्यो । प्रिन्स्टन र हार्भर्ड युनिभर्सिटीमा पढ्नुभयो । भियतनाम युद्धप्रतिको चासो र त्यसपछि युद्धविरामका लागि भएको पेरिस सम्झौताले उहाँलाई राष्ट्रसंघप्रति आकषिर्त गर्‍यो । उहाँले सन् १९७३ मा राष्ट्रसंघमा प्रवेश गर्नुभयो । संघमा उहाँलाई राष्ट्रसंघीय बालकोष (युनिसेफ) मा खटाइयो । भियतनाम जानुभयो । त्यसपछि संघका लागि निरन्तर काम गर्नुभयो । गौतमले कम्बोडिया, हैटी, ल्याटीन अमेरिकी तथा क्यारिबियन देशहरू, लाओस, भारत आदिमा पुगेर काम गर्नुभयो । बालकोषका कार्यकारी निर्देशक हुनुभयो । सन् २००७ डिसेम्बरमा संघबाट सेवानिवृत्त हुनुभयो । उहाँ अहिले धेरै सामाजिक संस्थामा रहेर काम गर्नुहुन्छ । विश्वका धेरै देश पुगेका गौतमले विश्व चर्चित सम्मान पाउनुभएको छ । उहाँ २०६७ साउनदेखि प्रधानमन्त्रीका सल्लाहकार हुनुहुन्छ । राष्ट्रसंघ महासभा अध्यक्षमा उहाँलाई नेपालले उम्मेद्वार बनाएको छ । यसपटक गौतम सानो छँदाका केही सम्झना :

डगलस हल सानो छँदा

लाजले भुतुक्क

डगलस हल (डग हल) नेपाल र नेपालीलाई माया गर्ने अमेरिकी हुनुहुन्छ । उहाँले सन् १९६८-१९६९ मा नेपालमा विज्ञान र अंग्रेजी पढाउनुभएको थियो । उहाँ दरबार हाइस्कुल र आनन्दकुटीमा शिक्षक हुनुहुन्थ्यो। अमेरिकी स्वयंसेवी संस्था ‘पिस कोर्प’ (पिसकोर) अन्तर्गत उहाँ नेपाल पुग्नुभएको थियो। अनि उहाँलाई अमेरिकी सहयोग नियोग ‘युएसएआइडी’ मा सल्लाहकार बनाइयो । उहाँले विज्ञान कसरी पढाउनुपर्छ भन्ने सिकाउनुभयो । युनिसेफ (संयुक्त राष्ट्रसंघीय बालकोष) का धेरै थरि काम गर्नुभयो । नेपालमा ‘न्यू एरा’ नामक संस्था छ । उक्त संस्था स्थापना गर्ने धेरै जनामध्ये उहाँ एक हुनुहुन्छ । हल सन् १९८६ देखि सन् १९९४ सम्म न्यू ह्याम्सर राज्यको प्रतिनिधिसभा सदस्य हुनुहुन्थ्यो । त्यसपछि राज्यको आर्थिक समितिमा ६ वर्ष रहनुभयो । सन् १९९६ मा नेपालको बजेट बनाउने सहयोगी-विज्ञका रूपमा तीन साताका लागि उहाँ नेपाल जानुभयो । पाँच वर्ष नेपाल बसेर अमेरिका फर्केपछि न्यू ह्याम्सर राज्यमा ३० वर्ष काम गर्नुभयो । ‘न्यू ह्याम्सर सेन्टर फर पब्लिक स्टडिज’ संस्थामा कार्यकारी निर्देशक भएर काम गर्नुभयो । ४ वर्षअघि हल सेवानिवृत्त हुनुभयो । फुर्सदमा अहिले उहाँ अमेरिका आएका नेपाली मुलका भुटानीलाई सहायता गर्दै हुनुहुन्छ । अंग्रेजी बोल्न नजान्नेका लागि ‘नेपाली-अंग्रेजी-नेपाली डिक्सनरी प्रोजेक्ट’ चलाउनु भएको छ । नेपाली मुलका भुटानीका लागि हल अभिभावक जस्तो हुनुभएको छ । उहाँ अलिअलि नेपाली बोल्नुहुन्छ र धेरै बुझ्नुहुन्छ । उहाँलाई नेपाली गीतसंगीत मनपर्छ । खाना र चलन पनि मनपर्छ । हलको जन्म सन् १९४३ मे ११ मा भएको हो । उहाँले लोअर मेरिअन हाइस्कुल पढ्नु भयो । स्टानफोर्ड विश्वविद्यालयबाट इलेक्ट्रीकल इन्जिनियरिङ सकेपछि उहाँ नेपाल जानुभएको हो । यसपाली हलका बाल्यसम्झना :

लक्ष्मी गिरी सानो छँदा

बाँदर मेरो साथी

लक्ष्मी गिरी कलाकार हुनुहुन्छ । उहाँ नेपाली, भोजपुरी, मैथली र नेपाल भाषा (नेवार समुदायको भाषा) चलचित्रहरूमा चरित्र अभिनेत्री हुने पहिलो महिलाकलाकार पनि हुनुहुन्छ । उहाँको जन्म २०११ माघ ६ मा काठमाडौंको पशुपति क्षेत्र, देवपत्तनमा भएको हो । उहाँका पिताको नाम मुक्तिनाथ पौडेल र माताको नाम उजेली अधिकारी हो । उहाँ एक्लो सन्तान हो । लक्ष्मीले एक सयभन्दा बढी चलचित्रमा अभिनय गर्नुभएको छ । उहाँलाई ३ सय ७२ वटा टेलिश्रृंखलामा देखिसकिएको छ । मदनकृष्ण र हरिवंशको नाटक ‘विज्ञापन’ को कूल ३ सय ८९ प्रदर्शनमा उहाँले २ सय ८९ पटक अभिनय गर्नुभएको छ । यसबाहेक उहाँले अभिनय गरेका नाटकको संख्या धेरै छ । ‘विज्ञापन’ नाटककै प्रदर्शन र अन्य कार्यक्रमसहित उहाँले अमेरिकाका ३५ राज्य, बेलायतका ३ राज्य, हङकङका धेरै भाग, भारत आदि देश देख्ने मौका पाउनुभएको छ । कलाकारिताबाहेक उहाँले २०२८ देखि २०५१ सालसम्म नेपाल राष्ट्रबैंकको जागिरे भएर बिताउनुभयो । बैंकको सहायक पदमा कार्यत हुँदा २०३८ सालमा बैंकको रजतजयन्तीका अवसरमा प्रदर्शित नाटकमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेवापत दुई ग्रेड वृद्धि भयो । २०४२ सालमा नेपाल टेलिभिजनको औपचारिक प्रसारण सुरु भएयता निरन्तर नेटीभीमा अभिनय गर्ने महिलाकलाकार उहाँमात्रै हुनुहुन्छ । उहाँको पहिलो टेलिश्रृंखला ‘अप्रिल फर्स्ट’ हो । उहाँ साहित्यमा पनि रुचि राख्नुहुन्छ । यसपटक गिरी सानो छँदाका केही सम्झना :

लीलाराम न्यौपाने सानो छँदा

मृत्युको मुखमा नुन

लीलाराम न्यौपाने समाज सेवामा संलग्न उद्योगपति हुनुहुन्छ । उहाँको जीवनीमा आधारित पुस्तक हालै सार्वजनिक भएको छ । लीलाराम-कुन्तीदेवी न्यौपाने प्रतिष्ठानले न्यौपानेले सामाजिक सेवामा योगदान पुर्‍याएवापत उहाँको जीवनीमा आधारित ‘लीलाराम न्यौपानेको जीवनी र व्यक्तित्व’ नामक पुस्तक सार्वजनिक गरेको हो । न्यौपाने-परिवारले अम्बे सिमेन्ट, अम्बे स्टिल्स, जगदम्बा सिमेन्ट, यमयम चाउचाउ जस्ता करिब डेढ दर्जन उद्योगमा लगानी गरेको छ । लीलारामले व्यक्तिगत रुपमा धेरै संघसंस्थालाई धेरै सहयोग गर्नुभएको छ । उहाँको जन्म १९८५ साल चैत २९ गते गुल्मी जिल्लाको हुँदी झेर्दीथुम्कामा भएको हो । उहाँका पिताको नाम विश्वराम र माताको नाम गायत्रीदेवी हो । उहाँहरू तीन दाजुभाई र एक बहिनी जन्मनुभएको हो । लीलाराम कान्छो छोरा हुनुहुन्छ । बहिनीको सानैमा निधन भयो । यसपटक न्यौपाने सानो छँदाका केही सम्झना :

वसुन्धरा भुषाल सानो छँदा

समलाई भ्यागुतो

वसुन्धरा भुषाल चलचित्रकी अभिनेत्री हुनुहुन्छ । उहाँलाई हाँस्यसाम्राज्ञी उपाधि दिइएको छ । वसुन्धराको जन्म २००७ फागुन २६ मा काठमाडौंको क्षेत्रपाटीमा भएको हो । पिता सानुमान सिंह र माता बुद्धकुमारी सिंहका ६ छोरी र एक छोरा जन्मे । उहाँ साहिली छोरी हुनुहुन्छ । उहाँले आरआर क्याम्पसमा आइएसम्म पढ्नुभएको छ । उहाँले १ सय ३५ भन्दा बढी चलचित्रमा अभिनय गर्नुभएको छ । उहाँले रंगमञ्चबाट चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुभएको हो । उहाँको पहिलो चलचित्र ‘आमा’ हो । ‘आमा’ मा उहाँ ‘ए रात्तै’ थेगो भन्ने बाल-कलाकार हुनुहुन्थ्यो । उहाँ चलचित्रकी पहिलो हाँस्य अभिनेत्री हो । भ्वाइलिन बजाउने पनि नेपालकै पहिलो महिला हुनुहुन्छ । चेतनारायण-वसुन्धरा पुरस्कार गुठीको अध्यक्ष, चलचित्र कलाकार संघ आदि संस्थामा रहेर काम गर्दै आउनुभएको छ । भुषालले भारत, तत्कालिन सोभियत संघ, उत्तर कोरिया, चीन, बर्मा, हङकङ, थाइल्यान्ड, अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, स्विट्जरल्यान्ड, जापान, क्यानडा जस्ता देशको यात्रा गर्नुभएको छ । उहाँले धेरै सम्मान पाउनुभएको छ । पछिल्लोपटक अमेरिकाको न्यूयोर्क कलामञ्चको लाइफ टाइम अचिभमेन्ट अवार्ड र नेप्लीज वुमन वेल्फेयर अर्गनाइजेसनबाट सम्मान पाउनुभयो । यसपटक वसुन्धरा सानो छँदाका केही सम्झना :

एइ अन्सारी सानो छँदा

संस्कृत पढ्ने मुस्लिम बालक

डा. एइ अन्सारी मुटुरोग हेर्ने चिकित्सक हुनुहुन्छ । उहाँको पूरा नाम अनवर एलाही अन्सारी हो । उहाँको जन्म २००९ चैत २३ गते पर्सा जिल्लाको बहुअरीमा भएको हो । उहाँका पिताको नाम अब्दुल हकिम र माताको नाम मजकुरन नेसा हो । उहाँहरू छ दाजुभाई र छ दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो । अनवर एलाही काहिलो छोरा हो । उहाँ रुसको मस्कोबाट एमडी सक्नुभयो । मस्कोस्थित लुमुम्बा युनिभर्सिटीको त्यो पढाई एबिबिएस बराबर हो । त्यसपछि त्यहिं औषधीमा पोस्ट-ग्य्राजुएसन गर्नुभयो । नेपाल आएर काम गर्दागर्दै उहाँले भारत गएर फेलोसिप पुरा गर्नुभयो । त्यसपछि उहाँले मुटुरोगमा मात्र आफूलाई लगाउनुभयो । उहाँले चौतारा अस्पताल, सगरमाथा अञ्चल अस्पताल, मेची अञ्चल अस्पताल, भक्तपुर अस्पताल,, भेरी अञ्चल अस्पतालमा काम गरेपछि वीर अस्पताल आउन पाउनुभयो । अहिले वीर अस्पताल र मेडिकेयर अस्पतालमा काम गर्नुहुन्छ । अनवर एलाहीले भारत, थाइल्यान्ड, मलेसिया, सिंगापुर, बंगलादेश, रसिया, जर्मनी, पोल्यान्ड, बेलायत, फ्रान्स, बेल्जियमजस्ता देशको भ्रमण गर्नुभएको छ । यसपटक डा. एलाही सानो छँदाका केही सम्झना :

डेजी बराइली सानो छँदा

अचानक रुख ढल्यो

डेजी बराइली प्रसिद्ध गायिका हुनुहुन्छ । उहाँका ‘भैंसी लड्यो है माया …’, ‘मायालुले सम्झ्यो कि कसो…’ गीत प्रसिद्ध छन् । उहाँ दार्जीलिङमा बस्नुहुन्छ । यी गीत नेपालमा रेकर्ड भएका हुन् । ती गीत गाउँदा उहाँ १५ वर्षकी हुनुहुन्थ्यो । गीत रेकर्ड गर्न उहाँ सन् १९७५ मा बद्रि दुर्गा खरेल, दावा ग्याल्मो, गणेश शर्मासहितका गीत-संगीतका अगुवाका साथ लागेर पहिलोपटक नेपाल आउनुभयो । ‘भैंसी लड्यो’ कमल दर्नालले संकलन गर्नुभएको हो । ‘मायालुले सम्झयो कि कसो’ गीत शशि ठटालले लेख्नुभएको हो । शान्ति ठटालको संगीत छ । पछिल्लो गीतमा भने गायिका दावा ग्याल्मोले साथ दिनुभएको छ । डेजीले नेपाल आउनुअघि नै अल इन्डिया रेडियो, खर्साङबाट स्वर परीक्षा पास गर्नुभएको थियो । पहिलोपटक आएको ९ वर्षछि २०४१ मा आउँदा उहाँले ‘बादलमा नाँची हिंड्ने पहाडकी सानी…’ सहित अरु चार गीत रेकर्ड गर्नुभयो । त्यसको ८ वर्षपछि मुरलीधरसँग प्रज्ञा भवनमा गीतल कार्यक्रममा आएपछि १२ वर्षछि ०५९ मा गोर्खा पार्वत्य परिषद, दार्जीलिङका तर्फबाट उहाँ सांस्कृतिक कार्यक्रमका लागि काठमाडौं आउनुभयो । उहाँको जन्म सन् १९६० अप्रिल २५ मा दार्जिलिङको रंगमुक-चियाबारी कमानमा भएको हो । उहाँका पिता चन्द्रसिंह र माताको नाम राधिका हो । उहाँका दुइ भाई छन् । उहाँले लोरेटो कलेजबाट बीए पास र रामकृष्ण बिटी कलेजबाट बिएड पास गर्नुभएको छ । नेपाल र भारतका विभिन्न शहरमा उहाँले कार्यक्रम गर्नुभएको छ । नेपालय नामक संस्थाले पलेंटी कार्यक्रममा उहाँलाई पटकपटक ल्याएको छ । उहाँले भुटानमा कार्यक्रम गर्नुभएको छ । उहाँलाई विराटनगरका वाणि प्रकाशन र वनिता प्रकाशनले सम्मान गरेका छन् । उहाँले दार्जिलिङको गिरी पुरस्कार पाउनुभएको छ । दार्जिलिङे प्रतिभाहरू- कर्म योञ्जन, दावा ग्याल्मो, कुमार सुब्बा, कमल दर्नाल, शान्ति ठटाल, जस योञ्जन प्यासी, मणिकमल छेत्रीलगायतको साथ र संगत नभइदिएको भए पनि उहाँको स्वर फैलन गाह्रो पर्ने उहाँ बताउनुहुन्छ । उहाँले गाएका एउटा खुला किताब, भिखारी हुँ म, कति बग्यो कति बग्यो पुल मुनि पानी रेशम श्रोताले अत्यधिक रुचाएका स्तरीय रचना हुन् । उहाँले अल इन्डिया रेडियोमा दुई सय जति गीत गाउनुभएको छ । दार्जीलिङे स्रोताका लागि मुटु भरीका गीत अल्बम निकाल्नुभएको छ । उहाँका छोरा अनमोल र छोरी विमोचना छन् । यसपटक श्रीमान संगीतकार चन्दन लोमजेलका काठमाडौं आएकी डेजी सानो छँदाका केही सम्झना :